Een pleidooi voor meer global warming

Wetenschappers en politici putten zich uit in het zoeken naar oplossingen voor de opwarming van de aarde. Meestal gaat het dan over reductie van de CO2- uitstoot en is de vraag: hoe pakken wij (in de rijke landen) het probleem van de global warming zo aan dat wij op dezelfde luxueuze manier kunnen verder leven? De doelstelling om onze luxe te vrijwaren wordt in de hele discussie zelden in vraag gesteld. Ten onrechte, meen ik.

De aarde wordt ons, mensen, aangeboden als een plaats om te leven. De mogelijkheden van die aarde zijn groot en leken tot voor kort op een exponentiële wijze toe te nemen. We kennen en kunnen veel meer dan ooit te voren. De vraag of de surplus aan kennis en luxe ook kwaliteit toevoegt aan het leven van alle mensen, wordt zelden gesteld. We doen maar door, bijna zonder nadenken. Toch blijkt meer en meer dat er grenzen zijn aan het wetenschappelijke en economische succesverhaal. Die grenzen treffen we aan op drie niveaus: het individu, de samenleving en de ecologie. Door de welvaart kunnen wij ons materieel gezien veel meer permitteren, de vrijheid wenkt. Maar dan zien we dat veel mensen door een ongelimiteerd voedingspatroon - er is geen financiële rem meer, er is een overweldigend aanbod en de vraag wordt kunstmatig opgefokt door de reclame - grote gezondheidsrisico’s lopen (o.a. obesitas). De vrije tijd wordt volgepropt met zoveel activiteiten dat we ons kunnen afvragen of er eigenlijk nog wel vrije tijd bestaat. Het gezin als kern van de samenleving staat zwaarder dan ooit onder druk en het afbreken van relaties wordt meer en meer als een normale gang van zaken beschouwd. Het relationeel deficit is een feit. Het moge duidelijk zijn: er is een probleem in de fysieke en mentale gezondheidstoestand van de moderne mens. Als we de horizon verleggen, dan blijkt een onbeperkt consumeergedrag in een vrije wereldeconomie te leiden tot een groter wordende kloof tussen rijk en arm, zowel in de rijke landen zelf als op wereldschaal. Het evenwicht raakt meer en meer verstoord en dat mondt nu al uit in steeds grotere spanningen in de vorm van massale migraties en gewelddadig terrorisme. Tenslotte zien we dat het ongebreideld verbruiken van energie de toekomst van de planeet zelf zwaar hypothekeert. Ook vanuit de ecologie wordt ons een halt toegeroepen. Wie nog ontkent dat er een fundamenteel probleem is, is ziende blind.

De ongemakkelijke waarheid is nu dat iedere fundamentele oplossing een radicale ommekeer vraagt. Wie durft die ongemakkelijke waarheid eigenlijk verkondigen en doordrukken? Welke politicus, welke ouder, welke leerkracht ... durft op te staan en het vingertje op te steken? De ommekeer heeft te maken met soberheid en solidariteit, twee waarden die hand in hand gaan. Versobering in ons omgaan met de materiële mogelijkheden zal ons mentaal en fysiek gezonder doen leven. Populair is het natuurlijk niet. Het vraagt moed en inspanning om bijvoorbeeld als ouder een rem te zetten op het consumeergedrag en uitgaansleven van je kinderen. Als we onze kinderen niet leren om zich te beheersen, hoe kan je dan verwachten dat zij later, als zij zelfstandig en volwassen zijn, nog de weerbaarheid zullen opbrengen om zich eens iets te ontzeggen? Mensen, en echt niet alleen de jongeren, moeten zichzelf beschermen. Er komt teveel op ons af. Het volstaat om te kijken naar het waanzinnige overaanbod van totaal overbodige programma's en naar de informatie-tsunami van het internet. Het is teveel, soberheid dringt zich op. De geneugten van de soberheid zijn niet mis. Wie soberder leeft, zal vanzelf meer genieten van de rijkdom van het leven - het is het verhaal van de honger als de beste saus. Wie soberder leeft, zal vaak ook gewoon gezonder leven: minder eten en drinken, minder comuseren in het algemeen, meer bewegen (omdat je de auto laat staan)... Bovenal zal versobering een vrije ruimte creëren voor die andere belangrijke waarde: de solidariteit.

Solidariteit doet ons achter de abstracte begrippen “klimaat” en “opwarming” altijd de concrete mens zien, die getroffen wordt door hongersnood, extreme droogte en overstromingen. Solidariteit verlegt het accent naar de andere en daar word je zelf ook beter van. Door de derdewereldlanden structureel te helpen verkleinen wij bijvoorbeeld het risico dat de economische en klimaatvluchtelingen hun land moeten verlaten. Alleen al uit eigenbelang zouden we iets moeten doen aan de problemen van de armen, want vroeg of laat brengen zij hun problemen naar ons. De schrijnende beelden van de Senegalese bootvluchtelingen, aangespoeld op de rijke westerse stranden, spreken boekdelen. Soberheid en solidariteit hebben een bevrijdend effect, zowel voor wie die waarden beleeft als voor de mens met wie men zich solidair verklaart.